Bệnh bạch cầu là một nhóm ung thư của máu và tủy xương. Điểm khó của bệnh là nhiều biểu hiện ban đầu khá mơ hồ: mệt mỏi, hay ốm vặt, bầm tím dễ hơn bình thường hoặc sụt cân không rõ lý do. Những triệu chứng này không đủ để tự kết luận có bệnh, nhưng chúng là lý do hợp lý để đi kiểm tra khi kéo dài hoặc lặp lại.

• Bệnh bạch cầu xảy ra khi tủy xương tạo ra các tế bào máu bất thường, từ đó ảnh hưởng đến hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu.
• Các dấu hiệu thường gặp gồm mệt mỏi kéo dài, dễ bầm tím, chảy máu bất thường, nhiễm trùng tái phát, sốt, nổi hạch, đau xương hoặc sụt cân.
• Triệu chứng của bệnh bạch cầu không đặc hiệu, nên cần nhìn vào mức độ kéo dài, tần suất và việc có nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc hay không.
• Không phải trường hợp nào cũng phòng ngừa được hoàn toàn, nhưng một số yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận như tuổi cao, điều trị ung thư trước đó, phơi nhiễm bức xạ mạnh, benzene và với một số thể bệnh, hút thuốc.
• Nếu có chảy máu khó cầm, sốt kéo dài, khó thở, mệt lả rõ, bầm tím nhiều không rõ nguyên nhân hoặc nhiễm trùng lặp lại, bạn nên đi khám sớm; nếu triệu chứng nặng hoặc diễn tiến nhanh, cần đi cấp cứu.

Bệnh bạch cầu là gì?

Bệnh bạch cầu, hay leukemia, là tên gọi chung cho các loại ung thư ảnh hưởng đến tế bào máu và tủy xương. Tủy xương là nơi cơ thể tạo ra các tế bào máu mới. Khi quá trình này bị rối loạn, cơ thể có thể sản sinh ra quá nhiều tế bào bạch cầu bất thường, làm cản trở việc tạo ra các tế bào khỏe mạnh khác.

Điều quan trọng là hiểu: bệnh bạch cầu không chỉ đơn giản là “bạch cầu tăng” trong xét nghiệm. Đây là một nhóm bệnh phức tạp, được phân loại dựa trên loại tế bào bị ảnh hưởng và tốc độ tiến triển của bệnh.

Bệnh ảnh hưởng đến những tế bào nào?

Tủy xương bình thường tạo ra:

• Hồng cầu: mang oxy đi khắp cơ thể
• Bạch cầu: tham gia bảo vệ trước nhiễm trùng
• Tiểu cầu: giúp cầm máu và đông máu

Khi bệnh bạch cầu xuất hiện, sự sản sinh tế bào máu bình thường có thể bị chèn ép. Vì vậy người bệnh có thể có biểu hiện giống thiếu máu, dễ chảy máu hoặc hay bị nhiễm trùng.

Bệnh bạch cầu cấp tính và mạn tính khác nhau ra sao?

Một số thể bệnh bạch cầu tiến triển nhanh, triệu chứng có thể xuất hiện trong vài tuần; một số thể khác tiến triển chậm và âm thầm hơn. NHS mô tả các thể cấp như AML có xu hướng nặng lên trong thời gian ngắn, trong khi một số thể mạn có thể được phát hiện muộn hơn hoặc tình cờ qua xét nghiệm máu.

Vì vậy, không có một “mẫu triệu chứng duy nhất” áp dụng cho tất cả mọi người.

Điều gì xảy ra trong cơ thể khi mắc bệnh?

Để hiểu dấu hiệu bệnh bạch cầu, cách dễ nhất là nhìn vào cơ chế tạo máu.

Khi tủy xương không còn tạo máu bình thường

Trong bệnh bạch cầu, tủy xương có thể tạo ra nhiều tế bào bất thường. Những tế bào này không hoạt động như bạch cầu khỏe mạnh và còn chiếm chỗ của quá trình tạo máu bình thường. Kết quả là số lượng hoặc chất lượng của các tế bào máu khác bị ảnh hưởng.

Vai trò của hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu trong triệu chứng

• Thiếu hồng cầu có thể gây mệt, yếu, khó thở, da nhợt, chóng mặt.
• Giảm tiểu cầu có thể gây chảy máu chân răng, chảy máu cam, kinh nguyệt nhiều hơn bình thường, xuất hiện chấm xuất huyết hoặc bầm tím dễ dàng.
• Bạch cầu bất thường có thể làm khả năng chống nhiễm trùng suy giảm, khiến người bệnh bị sốt hoặc nhiễm trùng lặp đi lặp lại.

Đó là lý do vì sao triệu chứng của bệnh bạch cầu thường không chỉ nằm ở một cơ quan, mà xuất hiện ở nhiều mặt: năng lượng, miễn dịch, chảy máu và toàn trạng.

Những ai có nguy cơ cao hơn?

Yếu tố nguy cơ không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nó chỉ cho thấy xác suất ở một số nhóm có thể cao hơn mức trung bình.

Tuổi tác, tiền sử điều trị ung thư và phơi nhiễm

Một số nguồn chính thống ghi nhận các nguy cơ tăng ở:

• người lớn tuổi, đặc biệt với một số thể leukemia ở người trưởng thành
• người từng điều trị ung thư bằng một số loại hóa trị hoặc xạ trị
• người phơi nhiễm mức bức xạ cao
• người tiếp xúc với một số hóa chất như benzene trong môi trường hoặc nghề nghiệp nhất định.

Một số yếu tố di truyền và lối sống liên quan

Một số rối loạn di truyền, chẳng hạn hội chứng Down, có liên quan đến nguy cơ cao hơn ở vài thể bệnh. Ngoài ra, American Cancer Society nêu rằng hút thuốc là yếu tố nguy cơ lối sống đã được chứng minh đối với AML.

Tuy vậy, nhiều người mắc bệnh không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, nên việc không thuộc nhóm nguy cơ không đồng nghĩa là có thể bỏ qua triệu chứng kéo dài.

Dấu hiệu bệnh bạch cầu thường xuất hiện như thế nào?

Thay vì nhớ một danh sách rời rạc, bạn có thể theo dõi dấu hiệu theo 5 nhóm dưới đây.

1) Nhóm dấu hiệu do thiếu hồng cầu

Khi hồng cầu giảm, cơ thể nhận ít oxy hơn. Người bệnh có thể thấy:

• mệt mỏi dai dẳng
• yếu sức
• chóng mặt hoặc lâng lâng
• khó thở khi gắng sức
• da nhợt hơn bình thường

Đây là nhóm triệu chứng khá thường gặp ở bệnh bạch cầu, nhưng cũng là nhóm dễ nhầm với thiếu ngủ, stress, thiếu sắt hoặc nhiều bệnh lý khác. Điểm cần chú ý là triệu chứng kéo dài, nặng dần hoặc đi kèm thêm các dấu hiệu khác như bầm tím, sốt, nhiễm trùng tái phát.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán y khoa. Nếu bạn nghi ngờ các dấu hiệu bệnh bạch cầu, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được đánh giá chính xác.