Nhiệt độ tại TP.HCM đang ở giai đoạn oi bức kéo dài, nền nhiệt cao kèm cảm giác hầm hập khiến không chỉ người lớn mệt mỏi mà trẻ nhỏ cũng dễ rơi vào trạng thái kiệt sức, quấy khóc, ngủ kém và phát sinh bệnh. Tại các cơ sở y tế nhi, số trẻ đến khám vì sốt, ho, viêm hô hấp, rối loạn tiêu hóa, bệnh da liễu và một số bệnh truyền nhiễm đang có xu hướng tăng lên trong những ngày nắng nóng cao điểm.

Điều đáng lo là trẻ nhỏ, đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi, không chỉ dễ mắc bệnh hơn mà còn dễ trở nặng nếu cha mẹ chậm nhận ra các dấu hiệu bất thường như mất nước, sốt cao kéo dài, mệt lả hoặc bỏ bú, bỏ ăn. Trong bối cảnh thời tiết khắc nghiệt và giai đoạn giao mùa, việc hiểu đúng nguy cơ và chăm trẻ đúng cách là điều rất quan trọng.

1. Trẻ nhập viện tăng trong đợt nắng nóng kéo dài ở TP.HCM

1.1 Không khí oi bức bao trùm nhiều cơ sở khám chữa bệnh nhi

Trong những ngày nắng nóng gay gắt, hình ảnh phụ huynh bế con chờ khám ở bệnh viện đã trở nên quen thuộc hơn. Cái nóng ngoài trời kéo dài sang cả khu vực chờ khám khiến trẻ nhỏ càng mệt, dễ quấy khóc, khó chịu và kiệt sức. Với những em bé đang sốt, ho hoặc có dấu hiệu nhiễm bệnh, việc phải di chuyển trong điều kiện oi bức càng làm cha mẹ thêm sốt ruột.

Không ít gia đình phải đưa con đến viện sau vài ngày tự theo dõi tại nhà nhưng triệu chứng không thuyên giảm. Trẻ vốn hiếu động cũng có thể trở nên lừ đừ, ít chơi, giảm uống nước, ngủ chập chờn hoặc sốt cao đột ngột khi cơ thể không thích nghi tốt với thời tiết cực đoan.

1.2 Nhóm bệnh gia tăng trong mùa nắng nóng

Trong giai đoạn nắng nóng kéo dài, các bệnh thường gặp ở trẻ có xu hướng tăng gồm:

• Viêm hô hấp cấp
• Rối loạn tiêu hóa
• Các bệnh da liễu do nóng ẩm
• Bệnh truyền nhiễm theo mùa như tay chân miệng, sốt xuất huyết, thủy đậu

Đây là nhóm bệnh rất dễ gặp ở trẻ nhỏ vì sức đề kháng còn yếu, khả năng tự bảo vệ cơ thể chưa hoàn thiện, trong khi môi trường sống và sinh hoạt lại có nhiều yếu tố thuận lợi cho tác nhân gây bệnh phát triển.

2. Vì sao trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng hơn người lớn khi trời quá nóng?

2.1 Khả năng điều hòa thân nhiệt của trẻ còn non yếu

Cơ thể trẻ nhỏ chưa hoàn thiện như người lớn, đặc biệt là cơ chế điều hòa thân nhiệt. Khi trời nóng kéo dài, cơ thể trẻ khó thích nghi nhanh, dễ bị tăng thân nhiệt, mệt mỏi và mất sức. Chỉ cần chơi ngoài trời lâu hơn bình thường hoặc ở trong môi trường bí bách, trẻ đã có thể trở nên đỏ mặt, ra mồ hôi nhiều, cáu gắt hoặc lả đi.

2.2 Da mỏng, dễ hấp thụ nhiệt và mất nước nhanh

Làn da trẻ mỏng hơn nên hấp thụ nhiệt nhanh hơn. Trong khi đó, khả năng tiết mồ hôi của trẻ chưa hiệu quả, khiến việc làm mát cơ thể diễn ra kém hơn so với người lớn. Kết quả là trẻ vừa dễ bị nóng bức quá mức, vừa dễ mất nước mà cha mẹ không nhận ra sớm.

Đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ còn bú mẹ, mất nước có thể diễn ra khá nhanh nếu trẻ bú kém, nôn, sốt hoặc tiêu chảy.

2.3 Sinh hoạt tập thể làm tăng nguy cơ lây bệnh

Nhiều trẻ trong độ tuổi nhà trẻ, mầm non thường sinh hoạt trong môi trường tập thể. Khi thời tiết nắng nóng đi kèm giao mùa, sức đề kháng giảm, chỉ cần một trẻ mắc bệnh hô hấp hoặc bệnh truyền nhiễm cũng có thể lây sang nhiều trẻ khác. Đây là lý do cha mẹ thường thấy con bị bệnh lặp lại trong giai đoạn thời tiết khắc nghiệt.

3. Những bệnh trẻ dễ mắc khi thời tiết nắng nóng gay gắt

3.1 Viêm hô hấp cấp

Dù nhiều người cho rằng trời nóng thì trẻ ít bị bệnh hô hấp, thực tế đây vẫn là một trong những nhóm bệnh phổ biến nhất. Nguyên nhân không chỉ đến từ thời tiết mà còn từ việc trẻ liên tục thay đổi môi trường giữa ngoài trời nóng và không gian máy lạnh, làm niêm mạc đường hô hấp bị kích thích.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Ho
• Sổ mũi
• Nghẹt mũi
• Sốt
• Khò khè
• Thở mệt

Nếu trẻ có biểu hiện thở nhanh, rút lõm lồng ngực, môi tím hoặc bỏ ăn bỏ bú, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm.

3.2 Rối loạn tiêu hóa

Mùa nóng là thời điểm thức ăn dễ ôi thiu, nước uống dễ nhiễm bẩn nếu bảo quản không đúng cách. Trẻ nhỏ lại có hệ tiêu hóa non nớt nên nguy cơ bị tiêu chảy, nôn ói, đau bụng khá cao.

Một số trường hợp ban đầu chỉ là rối loạn tiêu hóa nhẹ nhưng có thể nhanh chóng chuyển sang mất nước nếu trẻ đi ngoài nhiều lần, sốt hoặc nôn liên tục.

3.3 Các vấn đề da liễu do nóng ẩm

Thời tiết nóng, đổ mồ hôi nhiều và da thường xuyên ẩm bí khiến trẻ dễ bị rôm sảy, hăm kẽ, mẩn đỏ, ngứa ngáy hoặc viêm da. Nếu cha mẹ mặc đồ quá dày, quấn khăn nhiều lớp hoặc giữ trẻ trong môi trường kém thông thoáng, tình trạng này càng dễ xuất hiện.

Bệnh da liễu tuy thường không nguy hiểm ngay nhưng có thể khiến trẻ khó chịu, mất ngủ, quấy khóc và gãi làm trầy xước da, tăng nguy cơ nhiễm trùng.

3.4 Bệnh truyền nhiễm theo mùa

Nắng nóng và giao mùa cũng là giai đoạn một số bệnh truyền nhiễm tăng nhẹ. Trẻ nhỏ, nhất là trẻ đi học, có thể dễ mắc tay chân miệng, thủy đậu hoặc sốt xuất huyết nếu môi trường sống có nguy cơ lây nhiễm.

Với các bệnh này, điều nguy hiểm không nằm ở việc sốt đơn thuần mà ở nguy cơ diễn tiến nhanh nếu cha mẹ chủ quan hoặc nhầm lẫn với các bệnh thông thường khác.

4. Dấu hiệu cảnh báo cha mẹ không nên bỏ qua

4.1 Dấu hiệu mất nước ở trẻ nhỏ

Mất nước là tình trạng rất dễ xảy ra trong mùa nóng, đặc biệt khi trẻ sốt, tiêu chảy, nôn hoặc đổ mồ hôi nhiều. Cha mẹ nên cảnh giác nếu trẻ có các dấu hiệu sau:

• Môi khô, lưỡi khô
• Khát nước nhưng uống kém
• Tiểu ít, nước tiểu vàng đậm
• Quấy khóc nhiều hoặc ngược lại, lừ đừ bất thường
• Mắt trũng
• Da khô
• Trẻ bú ít hơn bình thường

Ở trẻ sơ sinh, số lần tiểu giảm rõ rệt hoặc tã khô lâu hơn thường là tín hiệu không nên xem nhẹ.

4.2 Dấu hiệu rối loạn thân nhiệt, sốc nhiệt

Khi trẻ phơi nắng quá lâu hoặc ở trong môi trường quá nóng, bí, thân nhiệt có thể tăng nhanh. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm:

• Sốt cao hoặc người rất nóng
• Mặt đỏ bừng
• Mệt lả, chóng mặt
• Nôn
• Thở nhanh
• Cáu gắt, vật vã hoặc li bì
• Co giật trong trường hợp nặng

Đây là tình huống cần được xử lý nhanh và theo dõi y tế nếu trẻ không cải thiện.

4.3 Khi nào cần đưa trẻ đi khám sớm?

Cha mẹ nên cho trẻ đi khám nếu có một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Sốt cao kéo dài
• Ho nhiều, khó thở
• Nôn liên tục
• Tiêu chảy nhiều lần
• Bỏ bú, bỏ ăn
• Lừ đừ, ngủ li bì
• Co giật
• Nghi ngờ mất nước
• Nổi ban kèm sốt hoặc có dấu hiệu nghi bệnh truyền nhiễm

Việc chờ đợi quá lâu với hy vọng trẻ tự khỏi có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn, nhất là trong thời điểm nắng nóng làm cơ thể vốn đã mệt mỏi và suy giảm khả năng thích nghi.

5. Những sai lầm phổ biến khiến trẻ dễ bệnh nặng hơn

5.1 Cho trẻ ra ngoài vào giờ nắng gắt

Nhiều phụ huynh vẫn đưa trẻ ra ngoài vào khoảng giữa trưa hoặc đầu giờ chiều, khi nền nhiệt và bức xạ nhiệt ở mức cao nhất. Đây là thời điểm trẻ dễ mệt, mất nước, say nóng và cháy nắng hơn bình thường.

Ngay cả khi chỉ ra ngoài trong thời gian ngắn, nếu không che chắn kỹ hoặc không bổ sung nước phù hợp, trẻ vẫn có thể gặp vấn đề sức khỏe.

5.2 Di chuyển đột ngột giữa môi trường quá nóng và quá lạnh

Một sai lầm khá phổ biến là để trẻ từ ngoài trời nóng vào phòng máy lạnh quá lạnh ngay lập tức, hoặc ngược lại. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến cơ thể trẻ khó thích nghi, dễ phát sinh các triệu chứng hô hấp như ho, sổ mũi, đau họng.

Máy lạnh không xấu, nhưng dùng sai cách lại có thể khiến trẻ dễ bệnh hơn.

5.3 Chủ quan với tình trạng sốt, ho, tiêu chảy hoặc quấy khóc kéo dài

Một số cha mẹ cho rằng trẻ quấy khóc, ngủ kém hay sốt nhẹ trong mùa nóng là chuyện bình thường nên trì hoãn việc theo dõi kỹ. Thực tế, đây có thể là tín hiệu ban đầu của mất nước, nhiễm trùng hoặc rối loạn thân nhiệt.

Trẻ nhỏ chưa thể tự mô tả cảm giác mệt, chóng mặt hay khát nhiều, nên người lớn cần quan sát kỹ các thay đổi rất nhỏ trong hành vi.

5.4 Bù nước sai cách hoặc ăn uống không đảm bảo vệ sinh

Không phải cứ cho trẻ uống thật nhiều nước ngọt, nước trái cây đóng chai hoặc nước đá là tốt. Một số loại đồ uống có đường cao không thay thế được nước và điện giải cần thiết, thậm chí có thể làm trẻ khó chịu bụng hơn.

Trong khi đó, thức ăn để lâu ở nhiệt độ phòng, đồ ăn đường phố, thực phẩm không đảm bảo vệ sinh lại là yếu tố khiến bệnh tiêu hóa tăng mạnh vào mùa nóng.

6. Cách chăm sóc và phòng bệnh cho trẻ trong mùa nắng nóng

6.1 Điều chỉnh thời gian sinh hoạt hợp lý

Cha mẹ nên hạn chế cho trẻ ra ngoài vào thời điểm nắng gắt, nhất là từ cuối buổi sáng đến đầu buổi chiều. Nếu cần di chuyển, nên chọn thời điểm mát hơn, ưu tiên nơi có bóng râm, tránh để trẻ hoạt động quá lâu ngoài trời.

Với trẻ đi học, cần theo dõi sức khỏe mỗi ngày. Nếu trẻ có biểu hiện sốt, ho, phát ban, tiêu chảy hoặc nghi bệnh truyền nhiễm, nên cho trẻ nghỉ học để theo dõi và hạn chế lây cho bạn bè.

6.2 Mặc đồ thoáng, giữ môi trường sống mát nhưng không quá lạnh

Quần áo cho trẻ nên mỏng, nhẹ, thấm hút mồ hôi tốt. Không nên mặc quá nhiều lớp vì sợ trẻ “trúng gió”, bởi điều đó có thể làm trẻ bí bách hơn.

Nhà ở cần thông thoáng, sạch sẽ. Nếu dùng quạt hoặc máy lạnh, nên giữ nhiệt độ dễ chịu, tránh chênh lệch quá lớn với môi trường bên ngoài. Không để luồng gió lạnh thổi trực tiếp liên tục vào trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh.

6.3 Cho trẻ uống đủ nước và bù điện giải đúng cách

Trẻ cần được uống đủ nước trong mùa nóng, nhưng lượng nước cụ thể phụ thuộc vào độ tuổi, cân nặng, mức độ vận động và tình trạng bệnh. Với trẻ còn bú mẹ, nên tăng số lần bú. Với trẻ lớn hơn, cần nhắc uống nước đều trong ngày thay vì đợi khát mới uống.

Nếu trẻ có dấu hiệu mất nước do sốt, nôn hoặc tiêu chảy, có thể cần bù Oresol đúng hướng dẫn. Điều quan trọng là pha đúng tỷ lệ, không pha đặc hơn hoặc loãng hơn tùy ý.

6.4 Ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh cá nhân

Mùa nóng là thời điểm cần siết chặt hơn vấn đề an toàn thực phẩm. Cha mẹ nên:

• Cho trẻ ăn thực phẩm nấu chín
• Hạn chế đồ ăn để lâu ngoài trời
• Rửa tay cho trẻ trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
• Vệ sinh đồ chơi, vật dụng cá nhân thường xuyên
• Giữ nhà cửa, khu ngủ nghỉ sạch sẽ

Các thói quen nhỏ này có ý nghĩa rất lớn trong việc giảm nguy cơ bệnh tiêu hóa và bệnh truyền nhiễm.

6.5 Hạn chế lây nhiễm ở nơi đông người

Khi đưa trẻ ra ngoài hoặc đến nơi đông người, cần chú ý che chắn, đeo khẩu trang phù hợp với độ tuổi nếu cần, tập cho trẻ che miệng khi ho, hắt hơi và tránh tiếp xúc gần với người đang có dấu hiệu bệnh.

Nếu trẻ đang mắc bệnh, cha mẹ không nên cố cho trẻ đi học hoặc tham gia sinh hoạt đông người. Việc cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ không chỉ giúp phục hồi nhanh hơn mà còn hạn chế lây lan trong cộng đồng.

7. Cha mẹ cần làm gì ngay trong những ngày nắng nóng cao điểm?

7.1 Checklist theo dõi trẻ tại nhà

Trong những ngày nhiệt độ tăng cao, cha mẹ nên tự kiểm tra nhanh mỗi ngày:

• Trẻ có bú hoặc ăn uống bình thường không?
• Có tiểu đều không?
• Có sốt, ho, sổ mũi hay tiêu chảy không?
• Trẻ có quấy khóc khác thường hay mệt lả không?
• Da có nổi rôm, đỏ hoặc phát ban không?
• Giấc ngủ có bị xáo trộn kéo dài không?

Chỉ cần một vài dấu hiệu bất thường xuất hiện cùng lúc, cha mẹ nên tăng theo dõi sát hơn hoặc đưa trẻ đi khám.

7.2 Nguyên tắc đưa trẻ ra ngoài an toàn

Nếu buộc phải ra ngoài, phụ huynh nên nhớ:

• Chọn thời điểm mát hơn
• Mặc đồ sáng màu, thoáng
• Đội mũ, che nắng phù hợp
• Mang theo nước
• Hạn chế để trẻ chạy nhảy lâu dưới nắng
• Không để trẻ ở trong xe đóng kín hoặc không gian bí nóng
• Khi vừa từ ngoài trời vào nhà, cho trẻ thích nghi từ từ trước khi vào phòng máy lạnh quá lạnh

Những nguyên tắc đơn giản này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ say nóng và rối loạn thân nhiệt.

8. Kết luận

Nắng nóng kéo dài tại TP.HCM không chỉ gây cảm giác khó chịu mà còn làm gia tăng rõ rệt nguy cơ bệnh tật ở trẻ nhỏ, đặc biệt là các bệnh hô hấp, tiêu hóa, da liễu và truyền nhiễm. Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm cần được quan tâm nhiều hơn vì cơ thể chưa hoàn thiện khả năng thích nghi với thời tiết cực đoan.

Điều quan trọng nhất với cha mẹ lúc này không chỉ là tránh nắng cho con, mà còn phải theo dõi sát các dấu hiệu bất thường, bù nước đúng cách, giữ môi trường sống thông thoáng sạch sẽ và đưa trẻ đi khám sớm khi cần. Chăm sóc đúng trong mùa nóng không chỉ giúp trẻ dễ chịu hơn mà còn giảm nguy cơ nhập viện vì những tình trạng hoàn toàn có thể phòng tránh.